TIBBİ KÖŞE

e-mail : ta2fr@antrak.org.tr 
 
İnsanlar Hayvanlar ve Beyin Fonksiyonları 
 

Hepimiz hayvanları severiz. Hayvanlar doğal hayatı zenginleştiren, 
doğayı renklendiren, yaşamı güzelleştiren yaratıklardır. 

Çoğu kez; bir arslanın gücüne, bir kartalın keskin gözlerine, 
bir leoparın süratine imreniriz. Tavus kuşunun güzel tüylerindeki renk 
çümbüşü, bir kaplan yavrusunun sevimliliği bize doyumsuz hazlar verir. 
Peki bu çok sevdiğimiz hayvanlar ile insan arasında  beyin fonksiyonları, 
zeka,beceri yönünden bir fark var mıdır ? 

Kimi hayvanlar zeki olarak tanınır: Şempanze, at, köpek, yunus bu 
hayvanlardan dır.Kimi hayvanlar faydalıdır : inek,koyun,tavuk bunlardandır. 
Ama kimi hayvanlar vardır ki bunlar edebiyatta, sanatta, teknolojide, 
metorolojide insanla hep içiçe dir. İşte Eşşek böyle bir hayvandır. 

Eşşek üzerine şarkılar vardır 
‘Uzun kulaklarını son bir kez salla, tüm 
eski dostlarına bir haber yolla ‘ gibi. 

Edebiyatta dizeler vardır 
‘Bir Eşek var idi zaifü nizar, 
yük elinden kati şikeste vü zar'. 
-şeyhi nin harnamesinden. 

Oyunlara ad olmuştur ‘uzun eşşek gibi’ gibi. 

Bilime konu olmuştur ‘eşek davası -pisagor teoremi de denir ‘ gibi. 

Atasözlerine konu olmuştur ‘geçti borun pazarı sür eşşeği niğdeye’gibi. 

Kitaplara ad olmuştur ‘ Ölmüş eşşek -Aziz nesin ‘gibi. 

Hiciv edebiyatı; köpeği (kelb) ve eşşeği(har) çıkarırsanız sönükleşir 

‘Fikrimi sarsmadı şimdiyedeğin/Arsızca sözleri bilmem ne (bey) in 
Bana çifte atan şaşkın eşeğin 
Kendi çiftesile beli kırılır 
-Rıza Tevfik 

Deyimlerde eşek geçer 
‘Eşşekten düşmüş karpuza dönmek,’ gibi. 
Eşek büyüdü semeri küçüldü, eşşek cenneti, Eşek herifin damadı, 
Eşek şakası ve daha niceleri… 

Eşşek  yol yapımında kullanılır: 
‘Kasabanın birinde devletin yol yapacağı tutmuş, o zaman ülkede 
mühendis yok herşey amerikadan geliyor. Kasabaya emir gitmiş herkes 
çalışıyor, kaymakam teftişe gelmiş bakmış bir eşşek önde, köylü arkada yol 
güzergahını işaretliyor. Bu ne demiş ne yapıyorsunuz böyle?.. 
köylü cevap vermiş .. Amerikadan mühendis getiremedik te beyim … 

Hava tahmininde eşşek  çok başarılıdır,İki kulağı dikse hava güneşli biri 
dik biri sarkıksa parçalı bulutlu,ikiside aşağıda ise yağmurlu demektir. 

Eşşek öyle bir hayvandır ki çoğu zaman insanla eşşeği ilk bakışta 
ayırdetmek mümkün olmayabilir, Otobüste, tramvayda, metroda, Ankaray'da 
Kimi kez bir mersedeste, kimi kez beş yıldızlı otelde, yolda, dağda, bayırda 
hastanede, postanede çoğu kez de mecliste insanla birarada yaşayan 
eşşeği farketmek çok güç bir iştir. Ancak biraz dikkat ve sabır sonunda, 
eşşek yine eşşekliğini yapınca yakayı ele verir. 

Lafı uzatmayalım eşşek işte böyle değerli bir hayvandır. 

Zoolojideki hayvanlar alemini, Antropolojik dümenlerle insanlar ve 
hayvanlar diye ikiye ayıran insanoğlu insan ve hayvan arasındaki farkı 
bilimsel yöntemlerle incelemiştir. 

Ne kadar akıllı, zeki olursa olsun hayvanlar, insanlardan beyin fonksiyonları 
yönünden farklıdırlar. Tüm hayvanlarda ilkel beyin ‘i oluşturan formatio 
reticularis gelişmiştir, bu sayede hayvan, algoritması belli bir davranışı, 
belirli bir öğrenme süreci sonunda  başarı ile tekrarlayabilir. 
Bu süreç sonunda beynin ileri fonksiyonları kullanılmadan 
bisiklete binme, yüzme, sakız çiğneme, DTMF ton gönderme gibi işler 
yapılabilir. Bu işler artık otomatik hale gelmiştir. Cortex işe karışmaz, 
Formatio reticularisin inen ve çıkan yolları işi halleder. 

İnsan; Gelişmiş Cortikal yapı sayesinde daha kompleks işleri  başarır, 
tüm davranışlarını kontrol edebilir, konuşabilir. 

Sirklerde yetenekli fok balıkları,marifetli maymunlar, hünerli pek çok hayvan 
görmüşsünüzdür. Bu hayvanların tüm becerileri formatio reticularis 
seviyesindedir. 

Bir maymuna piyano çalmayı öğretebilirsiniz, tek mesele tuşlara sırası ile 
basmayı öğretmektir, formatio reticularis bu işi kolaylıkla halleder, 
Cortex e hiç gerek yoktur. 

Hayvanlar bu konuda çok yeteneklidirler, hele kadim dostumuz eşşek, 
toplumumuzun bu ayrılmaz parçası, insanlarla içiçe yaşadıkları için 
olsa gerek diğer hayvanlardan daha kolay öğrenir. 

Sıcak bir odada kahvesini yudumlayan, cigarasını tellendiren, o akıllı, 
zeki yaratık olan eşşeği düşünelim… 
Hele de biraz gayretle Formatio reticularisini kullanarak DTMF ton 
göndermeyi öğrenmiş ise, cortex yokmuş konuşmayı bilmiyormuş ne çıkar, 
ne keyiftir onun keyfi ?.. 

Habire tuşlara basar, ses çıkarır ton gönderir, ama o kadar, cortex 
olmadığından konuşamaz. 

Tatlı bir Qso nun ortasında da di da dit diye bir ses duyarsanız şaşırmayın, 
bir yabancı değildir, bizden biridir o, hepimizin tanıdığı, güzel gözlü, 
yanık tenli arkadaşımızdır. 

Eşşek iyi hoş arkadaşımız da insandan farkı var ne zaman ton 
gödermemesi gerektiğini bilemez, davranışı kesemez, 
dur deyince duramaz; çünkü söyleneni anlamaz, bunların hepsi gelişmiş 
üst beyin fonksiyonları ister.. 

Can dostumuz eşşek ile işte böyle bir muhabbetimiz vardır ama, 
altın işlemeli palan da vursan eşek yine eşektir. 
(Ziya paşadan - 
Bed asla necabet mi verir üniforma 
Zerduz palan ursan eşek yine eşektir). 
 
Bu kadar laftan sonra adam olan hoşaf olur, ama eşek hoşaftan ne anlar. 
(suyunu içer tanesini bırakır). 

Son Günlerde bir düdükçü çıktı. Röleden devamlı ton gönderiyor, 
arkadaşlar bu ton gönderen insanı aramaya başladılar, ama bulamadılar, 
boşuna çaba, çünkü onlar insana şartlanmışlardı, peki ama bu zeki akıllı 
bir hayvan olamaz mıydı? 

Örneğin Eşşek…Konuyu bilimsel olarak inceledim ve bu ton sahibinin 
insan olmadığına karar verdim, ayırıcı tanı için daha çok bilgi lazım ama 
bence eşşek, çünkü insanlarla bu kadar sıkı fıkı olan ve içice yaşayan 
hatta toplumun yüzde birkaç onunu oluşturan başka yaratık yok… 
 
Onun için arkadaşlar, uğraşmayın boşuna 
Kuvvetli bir ihtimalle bu zeki bir eşşektir. 
Sayıları kesin değil, bilinemez pek ama; 
Ya birden çok, ya da iki, veyahutta, tektir.