ORCAD RELEASE 9

Öncelikle oluşturduğumuz *.mnl dosyamızın yerini bilmemiz de fayda var. Daha sonra Orcad Layout’u Başlat, Program Files, Orcad Release 9 ve Orcad Layout’u seçerek çalıştıralım. Karşımıza gelen menüden New’i seçelim. Daha sonra devremizi oluşturacağımız  alanı seçelim. Orcad Release 9’un desteklediği bir çok çalışma alanı vardır. Örneğin PCI, ISA slotlarında çalışan bilgisayar kartları imal edebilirsiniz. Ama biz burada sadece Default’u kullanacağız. Default’u seçtikten sonra, yeni bir pencere daha karşımıza gelecek ve bu pencerede oluşturacağımız devrenin Netlist File’ını yani *.mnl’i dosyayı kaydettiğimiz yere gidip seçelim. Sonrada devremizi kaydedeceğimiz yeri seçeriz. Ve sonra Automatic ECO Utility otomatik olarak çalışır.

Automatic ECO Utility: Automatic ECO Utility ise şematik devremizde kullandığımız elemanların Footprint’ni yani bacak bağlantılarını oluşturmamıza yada seçmemize yardımcı olur.

 Link existing footprint to component: Bu komut ile daha önce hazırlanmış footprintlere ulaşmamıza yardımcı olur aşağıda da görüldüğü gibi ADC0804 için hazırlanmış olan footprint (bacak bağlantısı) görülmektedir. Ok ile bu footprinti ADC0804 için eşleştirmiş oluruz. 

Create Or Modify Footprint Library: Eğer tasarladığınız devrede kullanılan devre elemanı özel bir devre elemanı ise, bu komut ile kendi footprintinizi yapmanızı sağlar. Aşağıda da görüldüğü gibi ADC0804 için yeni bir footprintin oluşturulmuş hali görülmektedir. Pencerenin sol tarafındaki Libraries, kütüphaneleri belirtiyor. Alt tarafındaki footprints ise kütüphanenin içindeki footprintler görülmektedir. Sizde kendi kütüphanenizi yapabilirsiniz örneğin benim kendi kütüphanemi Davut.llb yaptığım gibi.

Defer remaining Edits Until Completion: Çalışmamızda kullandığımızı elemanın footprintini yapana kadar çalışmayı Layout ortamına taşımaya erteler.

Burada unutulmaması gereken bir konu ise tüm çalışmanızda kullandığınız devre elemanlarınızdan bir tanesinin bile eksiksiz olarak eşlenmesi gerekir. Aksi takdirde çalışmanız Layout ortamına taşınmaz. Birde şu konu önemelidir. Bir devre elemanın footprintini bir kereye mahsus tanıtırsınız. Verdiğimiz örnekteki ADC0804’ü başka bir devrede tekrar kullandığımız takdir de Automatic ECO Utility bu devre elemanın footprintini otomatik olarak atar. 

Layout’da çizim:

Tanıttığımız tüm footprintler şimdi çalışma alanımızda görülmektedir. Artık tasarımımızı kolayca bağlantılarımızı yapabilecek şekilde yerleştirelim aksi takdirde çok zorlanırız. Eğer özel bir mekanizma için kart tasarlamak istiyorsanız, yerleşiminizi de mekanizmaya göre yerleştirmelisiniz. OrCAD Layout’un bir özelliği de otomatik olarak yerleşimi yapması bunu ileriki konularda tekrarlıyacağız.
 
 

Gördüğünüz gibi çalışma alanımdaki devre elemanları.
 

Burada sarı çizgiler ile elemanların nereye bağlanacağı belirtilmiştir. Arka alanda bulunan siyah zemindeki beyaz noktalar ise tasarımımızda bize kolaylık sağlayacaktır. Devremizde kullanacağımız menüleri ve araç çubuğunu tanıyalım.

Menüler:

 

File: Dosya.

 
 
 
 

New: Burada yeni bir çalışma yapmamızı sağlar.
Open: Daha önce hazırlamış olduğumuz çalışmamızı çağırmamıza yardımcı olur.
Load: Burada ise tasarlamamız sırasında oluşturduğumuz strateji dosyasını tekrardan çağırırız. 

Save: Çalışmamızı kaydetmemizi sağlar. 
Save As: Çalışmamızı farklı bir isim altında kaydetmemize imkan sağlar.
Backup: Çalışmamızın bir yedeğini Backup* diye kaydeder. 
Close : Çalışmamızı kapatmamızı sağlar.
Print/Plot: Devremizi yazıcıdan veya Ploter’dan çıktısını almamızı sağlar.

Library Manager: Böylece kütüphaneye ulaşırız. Ve devre elemanlarımızın üzerinde değişiklik yapabiliriz yada yeni bir devre elemanı oluşturabiliriz.

Text Editör: Text editör ise çalışmamız sırasında not tutmamızı sağlar.
Exit: OrCAD Layout’u kapatır.
Edit: Düzenleme.

Undo: Bir önceki adıma gider.
 
 

Copy: Kopyalama yapmamızı sağlar. 
Paste: Kopyalanan bölge veya elemanın tekrar yapıştırılmasını sağlar.
Delete: Silme işlemi yapar.
Find/Goto: Burada daha karmaşık devre tasarımlarında aradığımız devre elemanını bulmamızı  veya goto ile o devre elemanına gitmeyi sağlar.

Select Any: Herhangi bir devre elemanını seçmemize yarar.
Select Next: Bir sonraki devre elemanını seçmemize yardımcı olur.
Clear Selections: Seçilen bölgeleri veya devre elemanlarını tekrar eski yani seçilmemiş durumuna alır.

End Command: Seçilen veya taşınan elemanları; seçmekten veya taşımaktan vazgeçmemize yardımcı olur. 
Properties: Burada ise katmanları (layer) düzenlememize yardımcı olur.
View: Görünüm.

Design: Çalışmamızı görmemizi sağlar.
Density Graph: Burada devremizin sıklığını görmemize yardımcı olur. Aslında pek de sık kullanılan bir komut değildir.

Preview: Burada ise devremizin ön görünümünü görmemizi sağlar.
High Contrast: Devremizde seçilen devre elemanı ile seçilmeyen devre elemanı arasında renk farkını sağlar. Yani çalışmamızda kolaylık sağlar.
Clear Screen: Ekranı temizler.
Query Window: Bu menü ise aktif olduğu durumda seçilen devre elemanın devrede nasıl kullanıldığı hakkında bilgi verir. Örneğin devre elemanın ismini bağlantı yerleini ve konumunu belirtir.
Database Spreadsheets: Burada ise alt menüleri sayesinde devrenib hatlarını, elemanlarını, hatalarını, bacak bağlantılarını, delikleri, notları ve istatikleri bir çarşaf gibi önünüze serer.
Zoom All(Fit): Bütün devre elemanlarını bir pencerede gösterir. 
Zoom Center: Mouse kürsörünün bulunduğu yeri merkez olarak belirler.
Zoom In: Çalışmayı büyütür.
Zoom Out: Çalışmayı küçültür.
Zoom Previous: Bir önceki büyüklüğü gider.
Zoom DRC/Route Box: Bu komut aktif olduğu durumda karşımıza bir çerçeve gelir. Ve biz bu çerçeveyi  istediğimiz bölüme ortalarız.
Select Layer: Katmanları önümüze getirir ve seçmemize yarar.
Visible<>Invisible: Görülebilir veya görülemez. 

Tool: Araçlar.

Layer:  OrCAD çalışmanızı bir çok katmanda tasarlamanıza yardımcı olur. Bu sayede çok karmaşık devreleri daha kolayca tasarlayabilirsiniz. Ve bu katmanlar sayesinde devrenizn alt, üst ve montaj şeklini rahatlıkla görebilirsiniz.

Cluster: Çalışmanızı kümelere ayırabilirsiniz. Pek kullanılan bir komut değildir.
Group: Devre elemanlarınızı gruplara ayırabilirsiniz.
Matrix: Devrenizde kutucuklar oluşturur. 
Compenent: OrCAD Layout’un bir özelliği de şematik olmadan da devre tasarlayabilirsiniz. Burada Component sayesinde kolayca tasarım yapabilirsiniz.

Package: Burada ise devre elemanımızın özelliğini rahatça öğrenebiliriz. Örneğin bir transistörün emiter, base  ve kollektör uçlarını package sayesinde görebiliriz.

Gate: Normalde bir devre elemanını seçtiğimizde tüm bağlantılar görülür ve ortada bir karmaşa gibi görünen devremizi tasarlarken zorlanırız. Ama Gate ile bağlantıları birer birer görürüz.
Aperture: Devre elemanlarımızın delik ve boşluklarını görmemize ve değişiklik yapmamıza yarar.

Net: Burada devremizdeki tüm elektrik bağlantıları görmemize yardımcı olur. Ve hatlarımızın kalınlığını da Net ile ayarlayabiliriz.

Connection: Yeni bir bağlantı yapmamıza yarar.
Track: Hat çizmemize yarar.
Trac Segment: Hatları daha düzenli çizmemize yardımcı olur.
Jumper: Katmanlar arasında atlamalar yapmamızı sağlar.
Via: Devre elemanlarının girdiği ve montajının yapıldığı yerlerdir. Burada ise Via’lar üzerinde değişiklik yapmamıza yardımcı olur.

Drill Chart: Burada ise Via’ların ortasındaki deliğin büyüklüğünü bir tablo şeklinde görmemize yardımcı olur.

Text: Çalışmamıza yazı yazmamıza yardımcı olur.
Dimension: Devremizi boyutlandırır.
Measurement: Devremizi ölçülendirir.
Obstacle: Engellemeler  yapmaya yarar.

Error: Hataları görmemize yardımcı olur. Devremizin kusursuz tasarlanmasında son derece önmelidir.

Options:  Tercihler.

 
 

System Settings: OrCAD Layout ile ilgi ayarlamalar yapmamıza yardımcı olur. Çalışmamızın ölçü biriminden, iki eleman arasındaki boşluğa kadar bir çok şeyi ayarlamamıza yardımcı olur.

 Colors: Burada katmanların renklerini ayarlamamıza yardımcı olur.
 Color Rules: Renklerin nerelerde hangi kurallarda kullanılacağını belirtir.
 Auot Backup: Otomatik olarak Bacup almak için ayarlar içeriyor.
 Global Spacing: Genel olarak yer ve hatların genişliğini ayarlamamıza yardımcı olur.
Placement Strategy: Yerleşim stratejisi. Yani yerleştirmeyi bazı hazır komutları baz alarak yapmamıza olanak sağlar.
Place Settings: Yerleşim ayarlarını yapmamızı sağlar.
Route Strategies: Hatların elle yapılması, hatlar ile ilgili bilgilere buradan ulaşabiliriz.
Route Settings: Hat çizme ayarları burada belirtilmiştir.
Jumper Settings:Burada da katmanlar arasındaki bağlantı ile ilgili ayarlamalar yapmamıza olanak sağlar.
Free Via Matrix Settings: Devreye konulacak Via’ların ayarlamalarını yapar.
Test Point Settings: Çizimde test noktasını ayarlamamızda yardımcı olur. 
Components Renaming: Devre elemanlarını yeniden adlandırır. Ve nerede yazılacağı belirtilmiştir. Örneğin sağ alt g.b.
Gerber Settings: Devre elemanlarının bacak deliğinin boyutu ve devrenin x ve y konumu ve görünüm oranı burada ayarlanabilmektedir.
Post Process Settings: Devremizin çizimi bittikten sonra yazıcıya gönderimi ön izlemsini ve yazıcı ayarlarını buradab yapabiliriz.
User Preferences: Kullanıcı tercihleri. İstediğiniz gibi extrem özellikleri buradan uygulayabilirsiniz. Yani 3 boyut gb.
 

 Auto:

 

Refresh: Tekrardan ekranı yeniler.
Place: Otomatik olarak yerleşim yapar. Bu da  OrCAD Layout’un önemli artılarındandır.
 Unplace: Yapılan yerleşimi geri alır.
 Autoroute: Otomatik olarak bağlantı yapar. Ama genelde çok fazla katman (Layer) kullandığı için pek tercih edilmez.
 Unroute: Yapılan bağlantıları eski haline getirir.
 Design Rule Check: Devreyi denetler ve hataları bulur.
 Remove Violations: Görünen hataları geri siler.
 Cleanup Design: Devrenin oluşumu sırasında ekranda kalan pürüzleri temizler.
 Rename Components: Devre elemanlarına otomatik olarak ismini değiştirir.
 Back Annotate: Devre elemanları hakkında açıklayıcı bilgileri geri almak için kullanılır.
 Run Post Processor: Devre hakkında doküman hazırlar. Kullanılan hat sayısı v.s
 Create Reports: Devre hakkında rapor hazırlar.

 Window: Pencereler, burada devremizin görünümleri belirtilmiştir. Çalışma sırasında yardımcı olan bir menüdür.

 Help: Help’te ise devre sırasında çıkacak herhangi bir problemde bize yardımcı olur. Ayrıca Help menüsü içerisinde Layout dersi ve OrCAD Layout hakkında biligi içerir.
 

Şimdi tekrar hazırladığımız devreye geri dönelim kaldığımız yerden devam edelim. 
Şimdi gelen devre elemanlarımızı kolayca bağlantıları yapabilecek duruma getirelim. Bunu da direk olarak tut ve sürükle ile yapacağız.

Sarı çizgiler devre elemanların aralarındaki elektriksel bağlantıyı belirtiyor. 
 

Şimdi bu hatları nasıl çizeceğimizi anlatalım. Öncelikle Tool’tan, Track Segment ve Select Tool ile hat çizmeyi aktif hale getirdik. Ve sarı çizginin üzerine gelip tıkladığımızda hattın oluştuğunu göreceğiz devrenin yapısına uygun olarak tüm devreyi bu şekilde çizeceğiz. Hattın üzerine gelip tıkladıktan sonra klavyenin w tuşuna basarak hattın kalınlığını ayarlayabiliriz.

Devre elemanlarımızı çevirmek istediğimizde ise hangi elemanı çevirmek istiyorsak o elemanı seçip klavyeden R tuşuna her tıkladığımızda devre elemanı çevrilmiş olur.

Şimdi devremizin hatlarını tamam ile çizmiş olduk. Ve her çizim  esnasında belki tasarımımızın şekli değişecek ama önemli olan az atlama ve düzen. Aşağıda görülen tasarımda hiçbir atlama kullanılmamıştır.

 Bu devremizde atlamaya ihtiyaç duymadık ama konu hakkında fikir edinmek için atlamanın nasıl yapıldığını anlamaya çalışalım. 
 
 
 
 

Önce klavyeden çalıştığımız layer olan alttan görünüm (Bottom)’ı seçelim. Buda klavyenin 2 nolu tuşudur. Daha sonra alama yapacağımız hatta gelelim ve seçelim daha sonra 1 tuşuna basıp ikinci katman (layer) olan üst (Top) katmanı seçelim ve birleşeceği hatta gidip tekrar 2’ye basıp yine alttan görünüme geçelim ve OrCAD Layout otomatik olarak via atarak atlamayı gerçekleştirmiş olur.
 

Burada mavi renkte olan hat atlama olan ikinci katmandır (Layer).

 Daha sonra çalışmamıza yazı eklemeye çalışalım bunun için Tool, Text ve New seçilmelidir. Sonra yazımızı yazıp ekranın istediğimiz yerine koyabiliriz. Bir de devremizin etrafına çerçeve koyalım bu şekilde devremizin ebatları net olarak ortaya çıkarmış oluruz. Bunun için yine Tool, Obstacle ve New’i seçelim daha sonra devremizin çevresini çizelim.
 
 
 
 
 

Yukarıda devremizin son hali görülmektedir.

Arttık yaptığımız çalışmanın yazıcıdan çıkartılması. Bunun için birkaç adımdan geçmek gerekmektedir. Önce Wndow menüsünden Post Process seçilmeli karşımıza yeni bir pencere gelecektir. Burada katmanları görebiliriz. Bize alttan görünüm, üstten görünüm ve malzeme dizilimi gerekmektedir.Öncelikle  karşımıza gelen pencerede *.bot, *.top, *.sst’yi kullanacağız. 

*.bot: Alttan  görünüş.
*.top: Üstten görünüş.
*.sst: Malzeme dizilimi.

Kullanımı: Önce Post Process’te Batch Enable’a gelip hangi görünümü istiyorsak üzerine gelip mouseun sağ tuşuna basıp previewe tıklayıp yazıcıya göndermeden önce görünümü inceleyeip gerekli düzenlemeleri gerekiyorsa yapıp. Yine üzerine gelip sağ tuş ile Plot to Printer Manager’a basıp yazıcıdan çıktısını alabiliriz. Sağ tuşa tekrar basıp Propertiese basıp gerekli ayarlamaları yapabilirsiniz.
 
 
 
 
 
 
 
 

Alttan görünüş: *.bot.

Üstten görünüş: *.top.

 

Malzeme görünümü: *.sst.

 

 OrCAD Release 9 Kurulumu:

İlk önce OrCAD Relaese 9 CD’sini Cd sürücüsüne yerleştirelim. CD yerleştirdikten sonra OrCAD’in Autorun’in çalışmasını bekliyelim. Sonra install’ı tıklayalım ve sonra gelen pencereden Next’i tıklayalım. Daha sonra sözleşmeyi kabul ettiğinize dair Yes’i tıklayalım. Daha sonra İnstall OrCAD Application Libraries seçip Next’e tıklayalım. Daha sonra gelen pencereden kullanıcı ismi ve firma isminizi giriniz.  OrCAD Relaese 9 kutusundan çıkan şifreleri girerek Next’i  tıklayınız. Daha sonra istenilen Authorization Code’u girerek tekrar Next’i tıklayalım. Ve karşımıza gelen penceredeki programları seçtiğimizi görürüz.

PSpice Optimizer
 PSpice A/D
 Layout Plus
 Express Plus
 Capture CIS

Daha sonra Next’i tıklarız. Ve karşımıza gelen penceereden Typical’i seçip Next diyelim. Ve programın kurulacağı klasörün yerini istersek değiştirebiliriz. Ama genellikle OrCAD’in kurulacağı yeri değiştirmemekte fayda var . Burada Program Files altında kurulum gerçekleştirilir. Daha sonra Next’i tıklarız.Ve gelen pencerede Microsoft Database’in kurulumunu isterseniz yes seçip no ile geçebilirsiniz. Daha sonra kurulumun hızı karşımıza gelir. Yani Pentium 120’de 3 dakikada kurulduğu belirtiliyor. Ve dosyaların kopyalanmasını bekliyelim.

Daha sonra gelen tüm mesajlara Yes’i tıkalayarak seçelim. Karşımıza Adobe Acrobat Reader kurulumu gelir. Eğer bilgisayarınızda Acobat Reader yoksa kurmanızda fayda var. Acrobat Reader elektronikte sıkça kullanılan bir ara yüzdür.Daha sonra bilgisayarınızı Restart ile tekrar başlatın. Bilgisayarınızın açılmasını bekleyin ve orcad.lic file’ı’un C:\Program Files\OrCAD ‘in içine kopyalayın aksi takdirde programlarınız çalışmaz . 
 
 

 Size başarılar.

 

Üstte OrCAD Relase 9 ile yapılmış bir saat devresi görülmektedir.

Editörün Notu: Birçok şekli, Antrak Gazetesi Formatına uydurabilmek için yan çevirmek zorunda kaldım. Yazarımız ve okurlarımızdan bu nedenle özür diliyorum.